Τετάρτη, 4 Μαρτίου 2015

Μικροβίωμα: Το εργοστάσιο της ευτυχίας κρύβεται στο πεπτικό

Αν σας έλεγε κάποιος ότι η ψυχική σας διάθεση εξαρτάται από τα βακτήρια που ζουν στο έντερό σας, θα τον πιστεύατε; Κι όμως αυτό υποστηρίζουν όλο και περισσότεροι ερευνητές.
<p>  <strong>Πώς θα διαφυλάξετε τη χλωρίδα του εντέρου;</strong><br />  -Εντάξτε στη διατροφή σας τροφές με προβιοτικά, όπως είναι το γιαούρτι, τα λαχανικά τουρσί (ανάμεσα σε αυτά και το κορεάτικο κίμ

Φανταστείτε να απολαμβάνετε ένα νόστιμο γιαούρτι ενισχυμένο με προβιοτικά κι αμέσως να πλημμυρίζετε από χαρά και ηρεμία.
Αυτό το σενάριο ίσως γίνει πραγματικότητα αν επαληθευτεί μια υπόθεση που κερδίζει διαρκώς έδαφος:
ότι η χλωρίδα του γαστρεντερικού συστήματος επηρεάζει τα συναισθήματά μας ίσως εξίσου έντονα με ένα αγχολυτικό ή αντικαταθλιπτικό φάρμακο.
Το μικροβίωμα, όπως ονομάζεται ο πληθυσμός των μικροοργανισμών που φιλοξενεί το σώμα μας, έχει συνδεθεί μεταξύ άλλων με την απώλεια βάρους και έχει εμπνεύσει το πλάνο του καρδιολόγου Αλεχάντρο Γιούνγκερ -συγγραφέα του Clean Gut (Καθαρό γαστρεντερικό, εκδ. Harper One)-, το οποίο έγινε διάσημο χάρη στην Γκουίνεθ Πάλτροου.
Τι συμβαίνει όμως με τη λιγότερο γνωστή ψυχοτρόπο δράση των μικροβίων;
Ο δεύτερος εγκέφαλος
Μια έφηβη Αμερικανίδα, η Μέρι, είχε διαγνωστεί με σοβαρή ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας.

Όποιο φάρμακο κι αν της είχε χορηγηθεί δεν κατάφερε να την απαλλάξει από τα βασανιστικά συμπτώματα, όπως η εμμονή της σε καθημερινά τελετουργικά (π.χ. το πλύσιμο των δοντιών ή το βούρτσισμα των μαλλιών αμέτρητες φορές), μέχρι που ένας ψυχίατρος της συνταγογράφησε, συνδυαστικά με τη συμβατική αγωγή, προβιοτικά συμπληρώματα, δηλαδή σκευάσματα που βελτιώνουν την εντερική χλωρίδα.
Ένα χρόνο μετά, σύμφωνα τουλάχιστον με πρόσφατο άρθρο στο Verge (site με θέματα τεχνολογίας και επιστήμης), το κορίτσι έχει κερδίσει μια φυσιολογική ζωή.
Ο θεραπευτής της Μέρι, Τζέιμς Γκρίνμπλατ, ανήκει στο πλήθος των ειδικών που πιστεύουν σήμερα ότι βασική προϋπόθεση για να αντιμετωπίσουμε διάφορες ψυχικές διαταραχές είναι να εξασφαλίσουμε την καλή λειτουργία του γαστρεντερικού συστήματος.
Ακούγεται εξωφρενικό, αλλά δεν είναι.
Καταρχάς γνωρίζουμε ήδη ότι τα 100 τρισεκατομμύρια μικρόβια που υπάρχουν σε αυτό παράγουν σεροτονίνη και ντοπαμίνη, γνωστές ως «ορμόνες της ευτυχίας», καθώς και τον αγχολυτικό νευροδιαβιβαστή γ-αμινοβουτυρικό οξύ (GABA).
Ξέρουμε επίσης ότι το γαστρεντερικό διαθέτει ένα δικό του δίκτυο από εκατομμύρια νευρώνες, στοιχείο που του έχει χαρίσει άλλωστε τον τίτλο «δεύτερος εγκέφαλος».
Από τη στιγμή μάλιστα που το στρες είναι ικανό να πυροδοτήσει γαστρεντερικές διαταραχές, όπως η σπαστική κολίτιδα, μήπως μπορεί να συμβεί και το αντίστροφο, δηλαδή το ευερέθιστο έντερο να μας... μεταδώσει τον εκνευρισμό του;
Όπως δείχνουν διάφορα πειράματα, κάτι τέτοιο είναι πολύ πιθανό. Σύμφωνα με μελέτη του Τζον Κράιαν, νευροεπιστήμονα στο ιρλανδικό Πανεπιστήμιο του Κορκ, τα αγχώδη ποντίκια που ταΐστηκαν με ένα προβιοτικό βακτήριο ονόματι Lactobacillus rhamnosus απέκτησαν τη γαλήνη ενός γιόγκι.
Ο νευροανοσολόγος Τζον Μπίνενστοκ, συνεργάτης του δρα Κράιαν, συνέκρινε την αποτελεσματικότητα του συγκεκριμένου λακτοβάκιλου με εκείνη των βενζοδιαζεπινών, φαρμάκων που συνταγογραφούνται εδώ και δεκαετίες σε άτομα που υποφέρουν από αγχώδεις διαταραχές.
Σε ένα άλλο πείραμα, το οποίο διεξήγαγαν ειδικοί από το καναδικό Πανεπιστήμιο ΜακΜάστερ, η χορήγηση προβιοτικών βακτηρίων σε μια ομάδα τρωκτικών μεταμόρφωσε τα πειραματόζωα από δειλά πλάσματα σε ατρόμητους εξερευνητές... του εργαστηρίου.
Με βάση μια τρίτη έρευνα όμως, που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Physiology and Behavior, φαίνεται ότι δεν είναι όλα τα βακτήρια ευεργετικά.
Χαρακτηριστικά, τα ποντίκια τα οποία τροφοδότησαν με το μικροοργανισμό Campylobacter jejuni άρχισαν να φοβούνται και τη σκιά τους.
Αγχολυτικά με γεύση φρούτων
Ελάχιστες σχετικές μελέτες έχουν γίνει στον άνθρωπο.

Σε μια από αυτές, πάντως, που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση British Journal of Nutrition, τα συμπεράσματα είναι ενθαρρυντικά. Οι εθελοντές που υποβλήθηκαν για ένα μήνα σε αγωγή με ένα κοκτέιλ βακτηρίων (τα Lactobacillus helveticus και Bidifobacteria longum) ανέφεραν στη συνέχεια ότι ήταν σε θέση να διαχειριστούν πιεστικές καταστάσεις με μεγαλύτερη ψυχραιμία. Άλλα επιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι η καταστροφή της εντερικής χλωρίδας εξαιτίας για παράδειγμα κάποιας φλεγμονής μάς κάνει πιο ευάλωτους στο άγχος και την κατάθλιψη.
Ορισμένοι ειδικοί είναι τόσο αισιόδοξοι για τις θεραπείες που μπορεί να αναπτυχθούν βάσει τέτοιων ευρημάτων, ώστε έχουν λανσάρει και νέο όρο για τα ψυχοτρόπα προβιοτικά:ψυχοβιοτικά. Χωρίς γνωστές παρενέργειες και δίχως τον κίνδυνο εθισμού, τα ψυχοβιοτικά μπορεί να γίνουν τα ψυχιατρικά φάρμακα του μέλλοντος, αλλά και να οδηγήσουν στο λανσάρισμα εμπλουτισμένων τροφίμων που θα μας χαλαρώνουν και θα μας φτιάχνουν τη διάθεση οποιαδήποτε δύσκολη στιγμή.
Μαριονέτες του... μικροκόσμου μας;
Προτού όμως αρχίσετε να καταβροχθίζετε προβιοτικά συμπληρώματα με τις χούφτες, να διευκρινίσουμε ότι η μελέτη της υπόθεσης βρίσκεται ακόμη σε εμβρυϊκό στάδιο.

Μένει να αποσαφηνιστούν πολλά βασικά ζητήματα, όπως: Με ποιον τρόπο θα μπορούσε η χλωρίδα του εντέρου να... κάνει κουμάντο στο μυαλό μας;
Ένα σενάριο λέει ότι οι ορμόνες που παράγονται στο γαστρεντερικό σύστημα στέλνουν μηνύματα στον εγκέφαλο με αγγελιοφόρους τα κύτταρα του ανοσοποιητικού.
Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι το μικροβίωμα χρησιμοποιεί ως δίαυλο επικοινωνίας το πνευμονογαστρικό νεύρο, ένα εγκεφαλικό νεύρο που αλληλεπιδρά με το στομάχι και το έντερο.
Εκκρεμεί όμως η απάντηση σε ένα επιπλέον ερώτημα...
Σε τι θα μπορούσε να εξυπηρετεί ο έλεγχος των συναισθημάτων μας από τους μικροοργανισμούς που ζουν στο σώμα μας;
Η συγκεκριμένη δράση ενδεχομένως τους δίνει ένα εξελικτικό πλεονέκτημα βοηθώντας τους να εξαπλωθούν, σύμφωνα με το δρα Κράιαν.
Ο νευροεπιστήμονας πιστεύει ότι αυτά τα μικροσκοπικά όντα... έχουν κάθε συμφέρον να μας κάνουν χαρούμενους, γιατί τότε γινόμαστε πιο κοινωνικοί και ως γνωστόν «τα θηλαστικά που ανήκουν σε κοινωνικές ομάδες είναι πιο πιθανό να μεταδώσουν μικρόβια το ένα στο άλλο», όπως εξηγεί.
Μια εναλλακτική, κάπως τρομακτική εκδοχή παρουσιάζεται σε ένα πρόσφατο δημοσίευμα της επιθεώρησης Bioessays:
Κάποιοι τύποι βακτηρίων δεν αποκλείεται να μας «μανιπιουλάρουν» για τους δικούς τους, ιδιοτελείς σκοπούς.
Για παράδειγμα μπορεί να μας προκαλούν λιγούρες για συγκεκριμένες τροφές οι οποίες ευνοούν τον πολλαπλασιασμό τους.
Όπως ισχυρίζεται χαρακτηριστικά ο εξελικτικός βιολόγος Κάρλο Μάρλεϊ του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, για την ακαταμάχητη επιθυμία μας για σοκολάτα ίσως να ευθύνονται συγκεκριμένοι πληθυσμοί βακτηρίων που χρειάζονται το κακάο για να ευδοκιμήσουν στο εσωτερικό του εντέρου μας!
Τι μπορούμε να αποφανθούμε με σιγουριά:
Το μίνι οικοσύστημα του γαστρεντερικού συστήματος εκτελεί τις ζωτικές λειτουργίες του μεταβολισμού και της πέψης, ενώ παράλληλα στηρίζει το ανοσοποιητικό.
Έχουμε, λοιπόν, αρκετούς λόγους να το προστατεύσουμε, έστω κι αν τελικά δεν επιβεβαιωθεί ότι η ευτυχία κρύβεται... στα μικρά πράγματα.
Πώς θα διαφυλάξετε τη χλωρίδα του εντέρου;
-Εντάξτε στη διατροφή σας τροφές με προβιοτικά, όπως είναι το γιαούρτι, τα λαχανικά τουρσί (ανάμεσα σε αυτά και το κορεάτικο κίμτσι), το ξινολάχανο, το κεφίρ, διάφορα μαλακά τυριά (π.χ. γκούντα) και η γιαπωνέζικη σούπα μίσο.

-Εκτός από τα προβιοτικά υπάρχουν και τα πρεβιοτικά, που θρέφουν τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου.
Θα τα βρείτε μεταξύ άλλων στο κρεμμύδι, το σκόρδο, το σπαράγγι, την αγκινάρα, την μπανάνα και τη βρόμη.
-Μια διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης θεωρείται ότι προστατεύει την εντερική χλωρίδα.
-Τα αντιβιοτικά αποδεκατίζουν τον πληθυσμό των μικροβίων που ζουν στο σώμα μας.
Αυτό είναι ένα ακόμη κίνητρο για να αποφύγετε την κατάχρησή τους.
Για τον ίδιο λόγο προτιμήστε κρέας βιολογικής εκτροφής, που έχει εκτεθεί σε λιγότερα φάρμακα από το συμβατικό.